Skrót OLiOC wchodzi do codziennego życia mieszkańców. Oznacza Ochronę Ludności i Obronę Cywilną. To program państwowy, który ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom w sytuacjach zagrożenia, kryzysu lub wojny. Dlaczego mówimy o tych sprawach teraz i tak głośno. Dlaczego 21 lipca każdy musiał usłyszeć i zrozumieć co oznacza ryk syren pod kryptonimem ALARM 2026?
Najprościej powiedzieć, że rząd Koalicji 15 Października naprawia wieloletnie zaległości i zaniechania poprzednich rządów PiS.
NAJPIERW – ZANIEDBANIA LEGISLACYJNE
W kwietniu 2023 roku weszła w życie ustawa o obronie ojczyzny. Uchylona została wówczas ustawa o powszechnym obowiązku ochrony Rzeczypospolitej Polskiej wydana w 1967 roku. To w niej znajdował się dział „Obrona cywilna”, będący podstawą prawną dla większości regulacji dotyczących obrony cywilnej w Polsce.
Swoją podstawę prawną straciły akty prawne związane z obroną cywilną, w tym rozporządzenie w sprawie odbywania służby w obronie cywilnej i rozporządzenie w sprawie zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju, szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin.
W ustawie o obronie ojczyzny nie została uregulowana kwestia bezpieczeństwa ludności i obrony cywilnej. Poprzedni rząd pracował nad projektem ustawy w tym zakresie, jednak nigdy nie trafił on pod obrady Sejmu.
Dopiero od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Jej celem jest stworzenie spójnego systemu, który przygotuje państwo, samorządy i obywateli na różnego rodzaju zagrożenia – zarówno w czasie pokoju, jak i w razie konfliktu zbrojnego. Ustawa uwzględnia:
• zmianę sytuacji bezpieczeństwa w Europie, zwłaszcza po agresji Rosji na Ukrainę;
• potrzebę lepszej koordynacji pomiędzy administracją rządową, samorządami, służbami ratowniczymi oraz organizacjami społecznymi;
• rosnącą liczbę zagrożeń: powodzie i nawałnice, pożary, awarie infrastruktury krytycznej, cyberataki, zagrożenia epidemiologiczne, możliwość działań wojennych.
Zastana sytuacja po latach zaniedbań wymagała zbudowania nowoczesnego systemu, działań koordynujących istniejące służby. Brak realnych umiejętności „kryzysowych” w społeczeństwie, powtarzanych regularnie w ramach odpowiedniego systemu, może dać o sobie znać dopiero w czasie, gdy będą najbardziej potrzebne.
Podobnie wygląda sprawa alarmowania. W wielu miejscach system syren jest stary, niepełny albo zależny od ręcznego uruchomienia. Istnieją martwe strefy. Jeszcze większą martwą strefą jest jednak świadomość społeczna. Ilu Polaków rozpoznaje sygnały alarmowe? Ilu wie, gdzie znajduje się najbliższe miejsce schronienia? Ilu ma w domu dodatkową wodę, radio, latarkę, zapasowe leki, kopie podstawowych dokumentów, awaryjny plan kontaktu z rodziną? Państwo przez lata nie wymagało od obywatela niczego, a teraz dziwi się, że obywatel nie jest przygotowany. Inna sprawa, że np. syreny alarmowe słyszymy relatywnie często – głównie, gdy pobliskie OSP wyjeżdża na akcję. Kto się będzie przejmował, gdy zawyją one w związku z nadlatującymi dronami?
BUDOWA SYSTEMU OCHRONY LUDNOŚCI
Konstrukcja systemu ochrony ludności została oparta na już istniejących strukturach. Chodzi o optymalne wykorzystanie potencjału krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (szczególnie Państwowej Straży Pożarnej i ochotniczych straży pożarnych), struktur zarządzania kryzysowego, Systemu Powiadamiania Ratunkowego, Państwowego Ratownictwa Medycznego, podmiotów leczniczych oraz organizacji pozarządowych.
To również przygotowanie organów administracji publicznej do realizacji przewidzianych zadań. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji będzie odpowiedzialny za koordynację funkcjonowania systemu ochrony ludności na poziomie centralnym. W tym zakresie otrzyma wsparcie Rządowego Zespołu Ochrony Ludności.
W momencie wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny ochrona ludności staje się obroną cywilną. Będzie mieć na celu ochronę ludności cywilnej przed zagrożeniami wynikającymi z działań zbrojnych i ich następstw.
JAKIE WIĘC DZIAŁANIA REALIZOWANE SĄ W RAMACH OLiOC?
1. Budowa nowoczesnego systemu ostrzegania
Rozwijane są systemy wykrywania zagrożeń oraz przekazywania mieszkańcom ostrzeżeń i alarmów, aby informacje docierały szybciej i skuteczniej.
2. Inwentaryzacja schronów i miejsc schronienia
W całym kraju prowadzona jest ewidencja obiektów zbiorowej ochrony. Oceniany jest ich stan techniczny oraz planowana jest ich modernizacja lub budowa nowych miejsc schronienia.
3. Większe wsparcie dla samorządów
Gminy, powiaty i województwa otrzymują nowe obowiązki oraz środki finansowe na przygotowanie lokalnych planów ochrony ludności, zakup wyposażenia i organizację działań ratowniczych.
4. Szkolenia i edukacja mieszkańców
Program zakłada rozwój edukacji dotyczącej: pierwszej pomocy, właściwego zachowania podczas alarmów, przygotowania rodzin na sytuacje kryzysowe, budowania odporności społecznej.
5. Lepsze wyposażenie służb ratowniczych
Środki przeznaczane są na: zakup sprzętu ratowniczego, rozwój Państwowej Straży Pożarnej, wsparcie Ochotniczych Straży Pożarnych, rozwój centrów zarządzania kryzysowego.
6. Ochrona infrastruktury krytycznej
Program obejmuje działania zwiększające bezpieczeństwo: sieci energetycznych, wodociągów, systemów łączności, szpitali, transportu i innych kluczowych usług publicznych.
7. Wieloletnie finansowanie
Ustawa przewiduje przeznaczanie na rozwój systemu ochrony ludności co najmniej 0,3% PKB rocznie. Pierwszy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 zakładał finansowanie na poziomie około 16,7 mld zł w 2025 r. oraz 17,2 mld zł w 2026 r.
JAKIE NAJWAŻNIEJSZE DZIAŁANIA REALIZOWANE SĄ W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM?
W województwie kujawsko-pomorskim Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) jest już realizowany na szeroką skalę. W 2026 r. region otrzymał blisko 255 mln zł na kolejne inwestycje zwiększające bezpieczeństwo mieszkańców, po wykorzystaniu ok. 239 mln zł w ramach programu w 2025 r.
Najważniejsze działania obejmują:
1. Modernizację schronów i miejsc schronienia
Przeprowadzenie inwentaryzacji istniejących schronów, remonty i dostosowanie obiektów do nowych standardów, tworzenie nowych miejsc zbiorowej ochrony mieszkańców.
2. Zakup specjalistycznego sprzętu ratowniczego
Samorządy finansują m.in.: samochody i sprzęt dla straży pożarnych, agregaty prądotwórcze, pompy wysokiej wydajności, koparko-ładowarki i sprzęt inżynieryjny, wyposażenie do usuwania skutków powodzi i nawałnic, sprzęt do ewakuacji ludności.
3. Wzmocnienie Państwowej Straży Pożarnej i OSP
Środki trafiają do jednostek PSP i Ochotniczych Straży Pożarnych na: nowoczesny sprzęt ratowniczy, wyposażenie ochronne, poprawę gotowości operacyjnej podczas klęsk żywiołowych i katastrof.
4. Rozbudowę infrastruktury zarządzania kryzysowego
Finansowane są: magazyny przeciwpowodziowe, centra zarządzania kryzysowego, zaplecze logistyczne, systemy zapewniające ciągłość działania administracji w sytuacjach kryzysowych.
5. Rozwój systemów alarmowania i łączności
Program obejmuje: modernizację systemów alarmowych, poprawę systemów ostrzegania mieszkańców, rozwój bezpiecznej łączności dla służb ratowniczych i administracji.
6. Edukację i szkolenia mieszkańców
Prowadzone są: szkolenia dla samorządów, ćwiczenia służb, kampanie edukacyjne z zakresu pierwszej pomocy i reagowania kryzysowego, pikniki i wydarzenia popularyzujące bezpieczeństwo, m.in. Akademia OLiOC podczas Wojewódzkich Obchodów Dnia Strażaka w Grudziądzu.
7. Wsparcie wszystkich samorządów województwa
Środki mogą być przeznaczane m.in. na: ochronę ludności, zabezpieczenie infrastruktury krytycznej, przygotowanie planów ewakuacji, zakupy sprzętu, inwestycje budowlane związane z bezpieczeństwem mieszkańców. W 2026 r. ogłoszono kolejny nabór wniosków dla jednostek samorządu terytorialnego.
8. Przykłady inwestycji w regionie
- Bydgoszcz jest największym beneficjentem programu w regionie. Według informacji Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego do miasta ma trafić co najmniej 100 mln zł w ciągu kilku lat na przedsięwzięcia związane z ochroną ludności i obroną cywilną, niezależnie od środków przekazanych już wcześniej.
– Z inicjatywy Wojewody oraz Pracodawców Kujaw i Pomorza w maju 2026 roku zainaugurowano Kujawsko-Pomorską Inicjatywę Współpracy „Bezpieczeństwo i Obronność”, jako platformę współpracy administracji, wojska, służb, przedsiębiorców, samorządów i środowiska naukowego. Jej celem jest wzmacnianie odporności państwa, rozwój regionalnego sektora obronnego i technologicznego oraz zwiększanie udziału lokalnych przedsiębiorstw w inwestycjach związanych z bezpieczeństwem. Szczególne znaczenie mają projekty podwójnego zastosowania, ochrona infrastruktury krytycznej i utrzymanie ciągłości działania najważniejszych systemów.
– Uruchomiono Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności – duży program inwestycyjny realizowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy (KPO). Jego wartość wynosi blisko 23 mld zł. Program składa się z dwóch uzupełniających się części: instrumentu pożyczkowego o wartości około 16 mld zł, obsługiwanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego oraz instrumentu kapitałowego o wartości około 7 mld zł, realizowanego przez spółkę Chrobry SA. - Gmina Aleksandrów Kujawski – zakup koparko-ładowarki i agregatu prądotwórczego na potrzeby reagowania kryzysowego.
- Powiat włocławski – nowa siedziba Zarządu Dróg Powiatowych w Choceniu powstała z wykorzystaniem środków programu OLiOC, wzmacniając lokalne zaplecze do działań kryzysowych. 25 maja br. zaprezentowano tam nowoczesny obiekt (za blisko 5 mln zł), który w razie zagrożenia będzie pełnił funkcję miejsca schronienia i zaplecza dla służb.
– W roku 2025 i 2026 roku w powiecie włocławskim, obok środków na ochronę ludności i obronę cywilną, przeznaczono ponad 60 mln zł na lokalne inwestycje drogowe dofinansowane w połowie z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg, co potwierdza, że bezpieczeństwo mieszkańców budowane jest równolegle w dwóch obszarach – poprzez rozwój systemu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz inwestycje w nowoczesną infrastrukturę drogową. - Region – budowa czterech podziemnych schronów medycznych przy szpitalach wojewódzkich w Bydgoszczy, Toruniu, Włocławku i Świeciu. W sytuacji kryzysowej zapewnią bezpieczeństwo pacjentom i personelowi oraz umożliwią prowadzenie niezbędnych procedur medycznych. Obiekty powstaną w standardzie dual-use i będą wykorzystywane także na co dzień – jako parkingi, a w Świeciu również przestrzeń rehabilitacyjna i terapeutyczna. Inwestycja o wartości 270 mln zł zostanie zrealizowana do 2029 roku.
Podsumowując, w województwie kujawsko-pomorskim OLiOC koncentruje się przede wszystkim na modernizacji schronów, doposażeniu straży pożarnych i służb ratowniczych, rozwoju systemów alarmowania, inwestycjach w centra zarządzania kryzysowego oraz szkoleniu mieszkańców.
Nawiązując do przyjętej w 2023 roku ustawy o obronie ojczyzny (bez obrony cywilnej), to – jeżeli naprawdę wyciągnęliśmy wnioski z wojny na Ukrainie, musimy powiedzieć jasno: bezpieczeństwo obywateli nie jest dodatkiem do polityki obronnej. Jest jej fundamentem. Armia broni granic, ale naród musi umieć przetrwać.
– Współdziałanie z ministerstwami, parlamentarzystami i samorządami pozwala precyzyjnie skoordynować kolejne kroki finansowe i organizacyjne, aby każda złotówka z tych programów trafiła dokładnie tam, gdzie jest najbardziej potrzebna. Pracujemy na pełnych obrotach, by Kujawsko-Pomorskie było synonimem bezpieczeństwa i stabilności – podsumowuje I wicewojewoda kujawsko-pomorski Piotr Hemmerling.
Np. 27 lipca w murach urzędu gościła posłanka na Sejm RP Magdalena Łośko oraz wójt gminy Inowrocław Grzegorz Piątek. W rozmowie z Piotrem Hemmerlingiem skupiono się na ważnych dla regionu tematach: bezpieczeństwa mieszkańców oraz infrastruktury, która połączy strategiczne punkty województwa kujawsko-pomorskiego.
Omówiono perspektywy finansowania lokalnych systemów obronnych w ramach programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, dbając, by środki realnie trafiały do gmin takich, jak Inowrocław – wspierając budowę schronień, zabezpieczeń i nowoczesnej łączności ratunkowej.
Tematem spotkania była także infrastruktura z wizją – Via Pomerania, czyli trasa łącząca Bydgoszcz, Inowrocław, Chojnice i Słupsk. Zgodnie podkreślono konieczność solidarnego, ponadpodzielonego lobbowania na szczeblu centralnym, by inwestycja ta zyskała stałe i pewne miejsce w planach rządowych.
Innym przykładem intensywnych działań było wczorajsze (28 lipca) spotkanie wicewojewody Piotra Hemmerlinga i Mirosława Kozłowicza (zastępcy prezydenta Bydgoszczy) w Ministerstwie Obrony Narodowej, z wiceministrem Stanisławem Wziątkiem. Główne tematy spotkania to, wg relacji P. Hemmerlinga:
– infrastruktura drogowa i kolejowa – modernizacja kluczowych szlaków komunikacyjnych (jak magistrala LK 201) to nie tylko wygoda dla mieszkańców, ale i strategiczna konieczność dla mobilności wojskowej;
– wsparcie dla lokalnego przemysłu – bydgoskie zakłady, z WZL nr 2 i Nitro-Chemem na czele, to duma regionu. Rozmawialiśmy o ich dalszym potencjale, inwestycjach i zamówieniach dbających o nasze bezpieczeństwo;
– środki na rozwój i ochronę – efektywne wykorzystanie Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności to szansa na nowoczesne zabezpieczenie infrastruktury krytycznej w naszym województwie.
Opr. nim, 29 lipca 2026 r.